Yazar Ali ÇOLAK

Yapay zekânın yargı sistemlerine entegrasyonu; verimlilik ve erişilebilirlik gibi fırsatların yanında etik ve hukuki riskler de barındıran bir dönüşüm süreci başlatmaktadır.

     Yapay zekâ yargı sistemlerinde devrim yaratma potansiyeline sahip olmakla birlikte bu dönüşümün dikkatli bir şekilde yönetilmesi gerekmektedir.

     Teknolojik ilerleme, hukukun temel ilkeleri ile çelişmeden, insan haklarını gözeterek ve toplumsal adaleti önceleyerek hayata geçirilmesi elzemdir.

     Yapay zekâ teknolojisi dijital dönüşümde hukuk sistemlerine katkıları ne yönde gelişmektedir?

     Yapay zekânın veri, analiz, örnek karar taraması ve süreç otomasyonu gibi alanlarda yargıya katkı sunduğu gözlemlenmektedir. Bu dönüşüm yargı etiği kararlarında şeffaflığın ve sorumluluk gibi temel hukuk ilkeleri ile çatışma potansiyeli taşıyabileceği de izlenmektedir.

     Yapay zekânın yargıda kullanım alanlarına etkileri:

     Karar destek sistemleri:

     Hâkimlere benzer davalar ve içtihatlar hakkında öneriler sunmaktadır.

     Otomatik bölge analizi:

     Dava dosyalarının sınıflandırılmasına ve özetlenmesine yardımcı olmaktadır.

     Mahkeme kararlarının olasılık temelli tahminlerine katkı sunabilmektedir. (ABD’de kullanılan COMPAS sistemi)

     Chatbot avukatlar:

     Yapay zekâ basit hukuki danışmanlık hizmetleri sunmakta ve yardımcı olmaktadır. (Çin ve ABD örnekleri)

     Yapay zekânın Brezilya yargı sistemine etkisi

     Brezilya yapay zekâyı yargı sisteminde ilk kullanan ülke. Önemli katkıları; özellikle mahkemelerde dava dosyalarının sınıflandırılması, süreçlerin izlenmesi ve iş yükünün azaltılması gibi operasyonel işlerde kullanılmakta; bu sayede yargının verimliliği artmakta ve dava birikimleri azaltılmaktadır.

     Brezilya Yüksek Federal Mahkemesi tarafından kullanılan ‘’viktor’’ isimli yapay zekâ sistemi, olağanüstü temyiz başvurularını analiz edip sınıflandırmakta, böylece mahkeme çalışanlarının iş yükünü azaltmaktadır ve dava yönetimini kolaylaştırmaktadır. Ayrıca bazı mahkemelerde yapay zekâ algoritmaları, kötü niyetli ve aşırı dava açma alışkanlıklarını tespit ederek yargı süreçlerinin daha rasyonel yönetilmesine yardımcı olmaktadır.

     Yapay zekânın yargıdaki bu uygulamaları, süreçlerin hızlanmasına, daha etkin kaynak kullanımına ve adalet hizmetlerine daha kolay erişimine imkân tanımaktadır.

     Yapay zekânın karar verme süreçlerinde kullanılması etik ve hukuki tartışmaları da gündemde tutmaya devam etmektedir. Şeffaflık gibi, hesap verebilirlik, sorumluluk ve yanlılık riskine karşılık insan hâkim odaklı denetimin önemine sık vurgu yapılmaktadır.

     Victor sistemi Brezilya Yüksek Federal Mahkemesi tarafından yapay zekâ destekli robotik süreç otomasyonu nasıl çalışmakta ve yargıya nasıl yardımcı olmaktadır?    

     Victor tanımlanmış kurallar ve yapay zekâ algoritmaları ile iş başvurularını sınıflandırdıktan sonra belgeleri otomatik olarak tarar, içerik analizi yapar ve uygun kategoriye göre tasnifler. İnsan müdahalesine gerek kalmadan rutin ve tekrarlanan işler hızlı ve hatasız tamamlanır. Sistem, iş akışı otomasyonu ve veri analizini birleştirir. Böylece dava yönetimi daha etkin hale getirilir.

     Hangi görevleri otomatikleştirmektedir?

     Olağanüstü temyiz başvurularının otomatik değerlendirilmesi ve sınıflandırılması. Dava dosyalarının ön incelenmesi. İş yükü yoğunluğunun azaltılması için rutin belge ve dosya yönetimi işleri. Kötü niyetli veya aşırı dava açma eğilimlerinin tespit edilmesi için veri analitiği. Mahkeme süreçlerindeki bazı tekrarlanan karar mekanizmalarının desteklenmesi.

     Viktor için başarılı bir uygulama örneği:

     2020 yılında sistem başvurularında ‘’genel etki alanı’’ içeren temalar üzerinde başvurular filtrelenip, yalnızca önemli yaygın etkisi olan davaların incelenmesi ve değerlendirilmesinde; gereksiz incelemelerin önüne geçilerek mahkeme kaynakları daha verimli kullanılmıştır. 6 milyonun üzerinde davalı dosyası filtreleme aracılığı ile etkinleştirilmiş; bu süreçte 12.000 dava askıya alınmıştır. Sınıflandırma ve önceliklendirme fonksiyonu mahkeme süreçlerini hızlıca sonuçlandırabilmiştir.

     Victor sistemi Brezilya yargısında süreçlerin hızlanmasına, iş yükünün hafifletilmesine ve kaynakların daha verimli kullanılmasına katkı verirken; nihai karar yetkisi insan hâkimlere ait olmakla birlikte; yapay zekânın önerileri değerlendirilmekte ve denetime tabi tutulmaktadır.