Döviz cinsi borcun ağırlığı borçlanmayı nasıl etkilemektedir?
Türkiye’nin Merkezi Yönetim brüt borç stoku 30 Haziran 2026 itibariyle 14 trilyon 728 milyar 500 milyon Tl’dir. Bu tutarın 7.728.8 milyar Tl’si (yüzde 51.5) döviz cinsi/dövize endeksli, 7.263.7 milyar Tl’si (yüzde 48,5) ise Türk lirası cinsidir. (Hazine ve Maliye Bak.) Stokun yarıdan fazlasının döviz cinsi olması, bütçe disiplinini sağlama konusunda; kur oynaklığından ötürü yapısal kırılganlık yaratmaktadır.
Hazırlanan bir rapor; döviz kurundaki değer kaybının (s) borç stoku, yıllık faiz giderleri ve bütçe açığı üzerindeki doğrudan etkisini ölçen bir simülasyon modeli sunar.
Hazırlanan raporda; simülasyon modelinde temel bulgular nelerdir?
. Stok etkisi: (Anlık Revalüasyon) Her yüzde 1’lik kur artışı borç stokunu 77.3 milyar Tl artırır. Yüzde 10’luk bir şok stoku + 772.9 milyar Tl (+ yüzde 5.2) ekler ve Borç/GSYH oranını 19.41’den 20.41’e yüzdeye çıkarır.
. Faiz/ açık etkisi (yıllık nakit): Her yüzde 1’lik artış yıllık nakit faiz giderini ve dolayısı ile bütçe açığını 4.6 milyar Tl artırır. Yüzde 10’luk şok yıllık açığı + 46.4 milyar Tl yükseltir.
. Asimetri: Stok Revalüasyonu borç stokunu anında ve büyük oranda artırırken; nakit bütçe açığına doğrudan yansımaz. (Finansman kalemi altında kayıtlanır) Ancak her iki etki de aynı kökten (döviz cinsi borcun büyüklüğü) kaynaklanır ve döviz payı (yüzde 51,5) kırılganlığın temel belirleyicisidir.
Veri tabanı ve kaynaklar:
Veri: Borç stoku Değerlendirme
Toplam borç stoku/ 14.992.5 milyar T. / Hazine ve Mal. Bak.
Tl cinsi borç / 7.263.7 ‘’ / ‘’
Döviz cinsi borç / 7.728.8 ‘’ / ‘’
İç borç stoku / 9.013.9 ‘’ / Kamu maliyesi, Hazine
Dış borç stoku / 5.978.6 ‘’ / Aynı kaynak
H1 2026 faiz gideri / 1.464.2 ‘’ / Bloomberg. HT
H1 2026 bütçe açığı / 942. 8 ‘’ / Hazine bütçe gerçek.
H1 2026 faiz dışı fazla / 521.4 ‘’ / Tepav değerlendirmesi
Nominal GSYH 2026 (OVP) 77.257 ‘’ / Ticaret Bak. Ekonomik gös.
Haz. 2026 birikimli iç
Borç maliyeti / yüzde 37,5 (yıllık bileşik) / Hazine
Borç stoku bileşimi:
Kırılganlık analizinin temeli, borç stokunun para cinsi ve yerleşim eksenlerinde ayrıştırılmasına dayanır.
Para cinsine göre:
Tl cinsi 7.263.7/ pay yüzde 48,5
Döviz cinsi 7.728.8 / pay yüzde 51,5
Toplam / 14.992.5 / pay yüzde 100
Yerleşime göre (iç/dış)
İç borç Tl cinsi 9.013.9 / pay yüzde 60.1/ Alt bileşim Devlet tahvili 8.825.9+Hazine bonosu 187.9
Dış borç döviz cinsi 5.977.6 / yüzde 39.9 / Uluslararası tahvil 4.516.9+ kredi 1.461.8
İç borç + dış borç toplamı: 14.992.5 / pay yüzde 100.
Değerlendirme ve sonuç: Ne yapmalı?
Türkiye’nin Merkezi Yönetim borç stoku yüzde 51,5’nun döviz cinsi olması, bütçe disiplininin kur oynaklığına karşı yapısal bir kırılganlık belirler. Bu kırılganlık iki kanalda ortaya çıkar.
. Borç sürdürülebilirliği (stok) kanalı; yüksek kırılganlık:
Her yüzde 10’luk kur şoku, döviz cinsi borcun Tl karşılığını 772.9 milyar Tl artırarak Borç/GSYH ‘yı 1 puan yükseltir. Stokun boyutu nedeniyle bu etki büyüktür.
. Nakit bütçe (akım) kanalı; sınırlı kırılganlık:
Aynı şok yıllık bütçe açığını 46.6 milyar Tl artırır; güçlü birinci denge ( yıllık 1.042.8 milyar Tl faiz dışı fazla bu etkiyi büyük ölçüde emer.
Kur şoklarının borç yükünü azaltması için ne yapmalı; Politik çıkarımlar:
- Döviz cinsi borç payının azaltılması (Dahilleştirme): Kur şoku elastikiyetini doğrudan düşürür; her 1 puanlık döviz payı azaltımı, yüzde 10 şok başına 7.7 milyar Tl stok etkisi tasarrufu sağlar.
- Vade ve faiz yapısının Tl lehine yönetilmesi: (Değişken faizli Tl borcu ile sabit/ düşük kuponlu döviz borcunun dengelenmesi) nakit faiz etkisini sınırlar.
- Birincil denge disiplininin sürdürülmesi: Kur şoklarının nakit açığa etkisinin emme kapasitesini korur; bu stok revalüasyon riskine karşı ana tampondur.
- İzleme çerçevesi: Yalnızca nakit bütçe açığı yeterli değildir; stok revalüasyon etkisi ve genişletilmiş açık tanımlı düzenli olarak raporlanmalıdır.
Kur şokunun Türkiye’de borç stokuna etkisi analiz raporu: (Özet) Kaynak: T.C Hazine ve Maliye Bak. (2026 OVP), TEPAV kamu maliyesi değerlendirmesi.