Ekonominin dolarize olması ve riskler!

Gana tipi nominal düzeltmeyi uygulamayan Türkiye dolarizasyonu neden risk olarak görmüş? Görmüş mü?

     Bir ekonominin dolarize olması dezenflasyon açısından ne gibi riskler barındırır?

     Dolarizasyonun para politikaları üzerindeki etkileri neler olabilir:

  1. Para politikası etkinliğinin zayıflaması:

     Dolarizasyon para politikası kanalını zayıflatır; kur geçişkenliğini artırır; enflasyon beklentilerini TL’nin dışına iter ve bilanço riski üzerinden politika alanını daraltır; dezenflasyonu daha yavaş, daha maliyetli ve daha kırılgan hale getirir!

     Bir ekonominin yüksek düzeyde dolarize olması, dezenflasyonun hem hızını, hem de maliyetini olumsuz etkiler; para politikasının etkinliğini zayıflatır ve kur şoklarını enflasyonu daha güçlü ve kalıcı bir biçimde destekler!

     Dolarizasyon TL cinsi varlık ve yükümlülüklerin payını düşürdüğü için TCMB’nın faiz ve likidite araçları toplam tasarruf ve kredi hacmi üzerinde daha az etkili olur. Bu dezenflasyon sürecinde reel faiz kanalının arzu edildiği kadar güçlü çalışmasını engeller; firmanın ve hane halkının davranışları daha çok kur ve döviz faizine göre şekillenir.

  1. Kur geçişkenliğinin artması:

     Dolarize olmuş ekonomilerde kur artışı fiyatlar seviyesine daha hızlı ve daha geniş bir tabanda yansır. Döviz cinsi borçlanma ve varlık sahibi olma yaygınlaştığı için, kur hareketleri gelir-gider ve bilanço dengelerini doğrudan değiştirir.

     Bu durumda da firmaların maliyetlerini ve fiyatlarını daha duyarlı hale getirir; kur şoku enflasyonun kalıcılığını artırır. Sonuç olarak, dezenflasyon için gereken ‘’kur istikrarı+düşük enflasyon beklentisi’’ kombinasyonu daha zor elde edilir; küçük kur oynamaları bile enflasyonu yukarı itebilir!

  1. Beklenti çıpasının zayıflaması:

     Yüksek dolarizasyon, yerel paraya güvenin zayıf olduğunun bir göstergesidir; bu durumda; hane halkı ve firmalar enflasyon beklentilerini TL’den çok döviz ve dış faiz etrafında çıpalama eğiliminde olur.

     TCMB’nın ‘’fiyat istikrarı’’ hedefi TL cinsi kontratların payı azaldıkça daha az inandırıcı hale gelir. Bu durumda dezenflasyonun ''beklenti kanalı’’ üzerinden hızlanmasını engeller; enflasyon beklentileri daha yavaş aşağıya çekilir.

  1. Bilanço riski ve finansal kırılganlık:

     Dolarizasyon gelirleri TL, borçları döviz olan birimlerin kur şokunda net servet kayıplarına uğramasına yol açar.

     Firmalara ve hane halkı kur yükseldiğinde borç yükünün artması ile karşı karşıya kalır; bu durumda, kredi riskini ve bankalar üzerindeki yükü artırır.

     Finansal sistemde likidite ve sermaye yeterliliği baskı altına girer;  bu durumda TCMB’nın faiz ve kur politikasında ‘’ daha ihtiyatlı’’ davranmaya zorlar.

     Dezenflasyon açısından bu ‘’sıkılaşma dozunu’’ düşürmek veya ‘’daha yavaş’’ uygulamak zorunda kalmak anlamına gelir Bu durumda süreyi uzatır.

  1. Politika tercihi ve ‘’korku’’ kanalı:

     Dolarizasyonun yüksek seyrettiği ekonomilerde kur hareketlerinin bilanço ve finansal istikrar üzerinde etkisi büyür; bu durumda da TCMB’nı ‘’kurla çok oynarsak, sistem çöker’’ gibi bir algıyla hareket etmeye zorlar.

     Dezenflasyon için gereken ‘’ yeterli reel faiz + dalgalı kur’’ kombinasyonu yerine , ‘’kur destekli, faiz daha yumuşak’’ bir yol seçilebilir. Bu durumda dezenflasyonun daha yavaş ve daha az maliyetli olmasına katkı sağlanır.

     Özetle ve sonuç itibariyle; dolarizasyon para politikası kanalını zayıflatır; kur geçişkenliğini artırır; enflasyon beklentilerini TL dışına iter; bilanço riski üzerinden politika alanını daraltır. Dolayısı ile dezenflasyonu daha yavaş, daha maliyetli ve daha kırılgan hale getirir.

     Nominal düzeltme açısından Para Politika Kurulu dolarizasyonu risk olarak görmüş mü?

     Görmüş! Kavramsal ve politika düzeyinde görmüş!

     TCMB ve akademik çalışmalar dolarizasyonun ‘’finansal istikrar riski’’ ve ‘’ para politika etkinliği kaybı’’ olarak açıkça tanımladığını göstermektedir.

     Politika tarafında ise ‘’ dolarizasyonun azaltılması’’ ve ‘’ciro bazlı döviz korumalı mevduatın TL’ye dönüşümü’’ yani KKM gibi araçlar bu riskin azaltılmasına yönelik adımlar olarak okunabilir.

     Pratik politika seçimlerinde özellikle 2021-23 döneminde faiz – kur - enflasyon  kombinasyonu, bu riski azaltmak yerine dolarizasyonun etkinliğini daha da pekiştirdi; bu da riskin ‘’bilinmesine rağmen’’ siyasi- ekonomi politikaları açısından kısıtlama nedeniyle  daha az öncelikli bir hedef olarak kalmasına yol açtı!