Türkiye nasıl ‘’finans kapısı’’ ya da finans ülkesi olur?

Türkiye’nin gerçekten bir finans kapısı/ finans ülkesi olabilmesi için önce ‘’paraya ihtiyacı olan ülke'' algısını, sonra da; ‘’yüksek risk - yüksek getiri’’ olarak sıcak paraya muhtaç konumlamasını dönüştürmesi gerekiyor. Dönüştürebilir mi?

     Bugünkü çerçevede atılan adımlar var, ama bunlar henüz güven ve makro istikrar eksiğini tam olarak telafi edebilecek düzeye henüz gelinmiş değildir.

     Bu süreci dört başlık altında özetlemek mümkün mü?

  1. Gerekli ön koşul: Makro istikrar ve hukuk.

 Bir ülke hangi koşulları yerine getirirse finans kapısı olur?

. Düşük ve öngörülebilir enflasyon, öngörülebilir kur rejimi: Sürekli çift haneli enflasyon ve keskin kur oynaklığı, finansal kontratların (sözleşme) vadesini kısaltır; uzun vadeli sermayeyi kaçırır. Türkiye’de hâlâ enflasyon yüzde 30’lar civarında iken, uzun vadeli sermaye akımının ‘’merkeze’’ değil ‘’fırsat penceresine’’ bakması şaşırtıcı olmasa gerek!

. Güçlü hukuk devleti ve sözleşme güvenliği: Tahkim mekanizmasının etkinliği, mahkemelerin hız ve tarafsızlığı, mülkiyet ve sermaye hareketlerinde öngörülebilirlik, Londra, Lüksemburg, Singapur gibi merkezleri cazip kılan temel unsurlar. Türkiye için bu alanda iyileşme olduğuna dair algı yaratılmadıkça, vergi indirimleri tek başına yeterli olmaz. Bu çerçevede Türkiye finansa çok muhtaç olduğu için değil, hukuk ve istikrarı güvenilir bir şekilde sağlayabildiği ölçüde finans kapısı olabilir.

  1. Mevcut adımlar; İstanbul Finans Merkezi ve yeni teşvikler

. İstanbul Finans Merkezi (İFM) alt yapısı 2023’te atıldı. Kamu kurumları ve bazı finansal kuruluşlar Ümraniye’de bu bölgeye taşındı. Hedef çok boyutlu finansal hizmetler için fiziksel ve kurumsal bir organizasyon yaratmak.

. Türkiye yüzyılı; yatırım için güçlü merkez stratejisi: 2026’da açıklanan paketle, özellikle İFM’de yerleşik kurumlara transit ticarette yüzde 100 kurumlar vergisi istisnası, İFM dışına yüzde 95 istisna, ihracatçılar için kurumlar vergisinin yüzde 14 (üretici ihracatçıya yüzde 9) seviyesine çekilmesi gibi oldukça agresif teşvikler devreye girdi.

. Hizmet ihracatı ve yeni yerleşiklere vergi teşvikleri: Yazılım, oyun, sağlık turizmi, mühendislik, tasarım gibi hizmetlerde yüzde 100 vergi istisnası; İFM’ye taşınan merkezler için uzun vadeli kurumlar vergisi muafiyeti; Türkiye son üç yılda vergi muhkimi (sorumluluğu) olmayanların yurt dışı gelirlerine 20 yıla kadar sıfır vergi gibi adımlar, Türkiye’yi Singapur, Hollanda benzeri platform ülke yapma hedefi taşıyor.

     Bu adımlar mali cazibeyi artırabilir; ancak finans ülkesine dönüşüm için bu süreçlerin istatistiki verimliliğini belirleyecek olan şey, makro ve kurumsal çıpanın gücü olacaktır.

  1. Türkiye’nin ‘’finansal kapısı’’ olması için ne yapması lazım?
  1. Risk primini kalıcı olarak düşürmek: CDS, reel faiz, kur beklentisi üçgeninde ‘’yüksek getiri olmadan da para gelecek’’ bir ülke olabilmesi için, kamu borç dinamikleri ve enflasyon politikası öngörülebilir olmalı.

Bunun için orta vadeli mali kural benzeri çerçeve. TCMB’nın fiyat istikrarına gerçekten odaklanmış görünmesi ve siyasi müdahale algısının zayıflaması gerekiyor.

  1. Sermaye serbestliği + yerel piyasa derinliği: Finans kapısı ülkeler güçlü borsa, derin tahvil piyasası, türev ürünler ve geniş yatırımcı tabanı sunar. Türkiye’de BİST ve tahvil piyasası kapasitesi var ama ürün çeşitliliği, türev likiditesi ve yabancı kurumsal payı sınırlı.

Tl cinsi uzun vadeli enstrümanlara talep doğrudan enflasyon ve kur rejimi güveninebağlı. Bu kalıcı bir şekilde sağlanmadıkça İstanbul’un Londra gibi olma şansı zayıf kalacaktır.

  1. Regülasyon ve gözetimde uluslararası uyum: Bankacılık ve sermaye piyasa regülasyonun Basel, IOSCO, ve AB standartları ile uyumu, gri liste/ taraf ülke risklerinin olmaması, kara para aklama ve yaptırımlar konusunda net duruş, finans ülkelerinin temel alt yapısıdır.

Burada sadece mevzuat değil, uygulamanın öngörülebilirliği, lisans süreçleri, denetim müdahaleleri, şirketlere idari yaptırımlar kritiktir.

  1. İnsan kaynağı ve ekosistem: Finans ülkeleri hukuk kuralları, derecelendirme kuruluşları, danışmanlık şirketleri, fintech/start-ap ekosistemi ve nitelikli iş gücüyle bir ‘’ekosistem’’ yaratır.

Türkiye’nin genç ve görece ucuz işgücü avantajını, finansal mühendislik, veri bilimi, risk yönetimi gibi alanlarda yüksek nitelikli kümeye (insan sermayesindeki kalite) dönüştürmesi gerekiyor.

  1. Bölgesel rol ve Jeopolitik: Türkiye Orta Doğu, Kafkasya, Orta Asya, Kuzey Afrika için doğal köprü. Bu bölgelere yönelik proje, finansmanı, alt yapı, yeşil finans, islami finans gibi alanlarda ‘’bölgesel merkez’’ rolü oynayabilir.

     Bunun için hem siyasi risklerin yönetimi hem de bölge ülkeleri ile çifte vergilendirme, ödeme-alt yapı anlaşmalarının güçlendirilmesi gerekiyor.

 

  1. ‘’ Finansa muhtaç ülke’’den, ‘’finans ülke’’sine geçiş için kritik yol ayrımı nerede?

     Bugün Türkiye vurguladığım gibi finans ihtiyacı olan bir ülke; cari açık, dış borç çevirme ihtiyacı, rezerv tamponları ve yatırım finansmanı için dış kaynak arıyor.

     Finans ülke olmanın farkı nerede?

     Paranın geldiği yer değil, geçtiği yer olmak; Türkiye bölgesel fonların toplandığı, yapılandırıldığı ve dağıtıldığı bir platform oluşturabilirse, kendi cari açığı olsa bile finansal hizmet gelirleri, saklama, takas, danışmanlık, hukuk ve teknoloji hizmetlerinden ciddi ve net kazanç yaratabilir.

     Yüksek getiri değil, düşük risk ile çekicilik; Şu an Türkiye’ye gelen sıcak para yüksek faiz- yüksek kur beklentisi kombinasyonuna bakıyor. Finans ülke olma hedefi ise getiri değil, güven ve alt yapı ile sermaye çekmek demek. Bunun için enflasyonun tek haneye kalıcı bir şekilde inmesi, hukuk devletine dair algının iyileşmesi ve makro politikalarda tutarlılık şart.

     Siyasetten bağımsız kurumsal çerçeve; Londra, Singapur, Zürih veya Lüksemburg’un ortak noktası, iktidar değişse dahi finansal kuralların ve mahkemelerin davranışının büyük ölçüde öngörülebilir olması. Türkiye’nin politika değişimi de rejim değişimi algısını da kalıcı hale getirmesi gerekiyor.

     Türkiye’nin finans kapısı/ülkesi olmasının yolu kısa vadede ‘’daha çok finans çekmek’’ ten değil, riski fiyatlanan bir borçlu ülke olmaktan çıkıp, riski fiyatlayan ve yöneten bir platform ülke olmaktan geçiyor. Bu da sırasıyla;

. Kalıcı dezenflasyon ve mali kural benzeri çerçeve.

. Hukuk devleti ve tahkim güveni.

. Derin TL piyasaları ve ürün çeşitliliği.

. Regülasyon uyumu ve gri liste risklerinin kapanması.

. İstanbul finans merkezi ve teşvikleri sadece vergi değil, güven ve ekosistemle desteklenmesi, gerektiği anlamına gelir.

     Sonuç itibariyle; Türkiye hâlâ ‘’yüksek getiri’’ yani, sıcak para ile yatırım yapmaya çalışmakta; ayrıca enflasyon, kur ve hukuk güvenliği açısından da riskler devam etmekte.