Dezenflasyonu zorlaştıran yapısal nedenler nelerdir?

Çözüm yolları ve yönleri nasıl bulunabilir?

    Dezenflasyon programı uygulaması nerede ise 3. yılını doldurdu ve geçti. (2023-2026) Maliye Bakanı Şimşek programın dolmasına birkaç ay varken basın toplantısı düzenledi ve açıklamalarda bulundu; bazı pasajları aşağıya vererek ‘’nedenler’’ konusuna gireceğim.

‘’……Tek haneli enflasyon programın özünü oluşturmaya devam ediyor….’’

Tek haneli enflasyonu Türkiye ne zaman görecek?

‘’…..İran savaşı Türkiye’nin kritik bir enerji merkezi olarak konumunu güçlendiriyor..’’

Enerjide dışa bağımlı bir ülke nasıl enerji merkezi olacak?

‘’…Son üç yılda Türkiye’de vergi mükellefi olmayan kişilerin Türkiye’ye gelmeleri halinde 20 yıl boyunca yurt dışı kaynaklı gelir ve kazançları için Türkiye’de vergi alınmayacak…’’

Vergi adaletini sağlamadan ve barışını gerçekleştirmeden nasıl başarılacak?

‘’ ….Programın temel amacı Avrupa, Orta Doğu, Kuzey Afrika, ve Orta Asya’nın finans kapısı yapmak..’’ (27 Nisan 2026, bloombergh.com)

Finansmana acil ihtiyacı olan bir ülke nasıl finans kapısı olur?

     Türkiye’nin cari açık, enerji bağımlılığı ve kur geçişkenliği gibi kırılganlıkları fiyat istikrarını sağlamada zorlaştıran temel unsurlar arasında.

    Dezenflasyon programının başarısı için öncelikle yapısal nedenleri ortadan kaldırmadan Bakan’ın bu söylediklerinin gerçekleşmesi mümkün mü? Mümkün değildir; neden?

     24 yıl yönetilen; iki kez gri listeye giren, sekiz yılı aşarak çift haneli enflasyon olgusu ile yaşayan (2018-2026) ve kriz sürecindeki kırılgan bir ekonomik model ile karşı karşıyayız.

     Yapısal nedenler?

. Enerji ithalatına bağımlılık: Döviz kazandırmayan ya da kazandıran büyüme yapısı, enerji faturasını ve kur hassasiyetini artırıyor. Bu da enflasyonu dış şoklara açık hale getiriyor.

. Düşük tasarruf, yüksek dış finansman ihtiyacı: Yatırım-tasarruf açığı, büyüdükçe ekonomi dış sermayeye daha çok bağımlı oluyor! Dış finansman pahalılaştığında kur ve fiyatlar üzerinde baskı meydana getiriyor.

. Dış ticarette ara malı bağımlılığı: Üretimin önemli bir kısmı ithal girdi kullandığı için kur artışlarından maliyet enflasyonuna dönüşüyor. Bu durum dezenflasyonu yalnızca faizle yönetmeyi zorlaştırıyor.

. Kurumsal ve politika güvenilirliği sorunu: Öngörülebilir olmayan politika çerçevesi beklentileri bozuyor ve şirketlerin fiyatlama davranışlarını katılaştırıyor. Enflasyon beklentisi kırılmadan kalıcı düşüş zorlaşıyor.

. Verimlilik ve arz tarafı sorunları: Tarım, lojistik, rekabet ve üretkenlik sorunları özellikle gıda ve hizmet enflasyonunu yüksek tutuyor. Bu yüzden talep kısılsa bile fırsat baskısı tamamen kaybolmuyor.

     Çözüm önerileri neler olabilir?

. Enerji bağımlılığını azaltmak: Yerli ve yenilenebilir enerji yatırımları, uzun vadede hem cari açığın hem de kur kaynaklı enflasyon riskini düşürür.

. İhracatın katma değerini artırmak: Ara malı ithalatına bağımlılığı azaltan sanayi politikaları ve teknoloji yoğun üretimi, kur şoklarının fiyatlara geçişini sınırlayabilir.

. Mali disiplini güçlendirmek: Bütçe açığını kontrol eden, harcama kalitesini iyileştiren ve gelir tarafında öngörülebilirliği artıran bir çerçeve dezenflasyona destek verir.

. Para politikasına güveni artırmak: Enflasyon hedeflemesini destekleyen, tutarlı ve sade bir politika seti beklentileri daha hızlı bir şekilde çıpalayabilir.

. Tarım ve gıda arzını iyileştirmek: Sulama, depolama, lojistik, verimlilik ve piyasa organizasyonu alanlarındaki reformlar gıda fiyatlarında oynaklığı azaltır.

. Yapısal reformları hızlandırmak: Rekabet, hukuk, düzenleyici çerçeve ve kurumsal kalite güçlendikçe hem yatırım ortamı hem de fiyatlama davranışı iyileşir.

     Süreci nasıl değerlendirmeliyiz?

     Özetle ve sonuç itibariyle; Türkiye’de sorun sadece ‘’ sıkı para politikası uygulaması’’ eksikliği değil; enerji, dış ticaret, kurumsal güven ve üretim yapısı birlikte çalışıyor! Bu açıdan kalıcı dezenflasyon için faiz politikası gerekli ama tek başına yeterli değil! Arz tarafı reformları ve kurumsal güven inşası da aynı anda ele alınması gerekir.