Türkiye’yi dezenflasyon ile mücadelede hangi ülke ile kıyaslamalı?

Türkiye ile bazı ülkeleri kıyaslarken hangi ekonomik göstergelerde aynı ortak sorunlar var olmalı?

     Türkiye’ye benzemesi için orta gelirli, kur şoku yaşayan ve yüksek enflasyondan dezenflasyona geçen ülkeler ile kıyaslamak gerekir. Gana tek başına en iyi örnek olsa da  Türkiye için en anlamlı kıyas genelde üç eksende yapılmalı; başlangıç olarak yüksek enflasyon, sıkı para politikası ve kur/finans kırılganlığı.

     Pratikte şu üç ülkenin dezenflasyon sürecinde ne yaptıkları konusunda Türkiye ile benzer yönleri anlamamıza yardımcı olabilir;

. Arjantin; bu ülkede yüksek enflasyon, sert politika dönüşü ve güvenin yeniden inşası açısından benzer.

. Mısır veya Pakistan: Bu ülkeleri kur baskısı, dış finansman ihtiyacı ve İMF reçeteleri çerçevesi üzerinden karşılaştırmak mümkün.

. Gana: Kısa sürede dezenflasyonda başarı sağlamış bir ülke örneği sunmakta; ancak yapısal farklar nedeni ile ‘’başarı kıstası’’ olarak değil; ‘’ politikaya uyum konusundaki kombinasyonu’’ açısından bu başarıyı okumak gerekebilir.

     Uygulanmakta olan programların ölçütü nasıl olmalı?

     Analistlere göre burada asıl soru ‘’enflasyon kaçtan kaça düştü?’’ değil; aynı sürede ‘’çekirdek enflasyonda beklentiler ve fiyatlama davranışı ne kadar düzeldi?’’ olmalı. Eğer yıllık enflasyon yüzde 30’larda kalırken; ücret, kira, hizmet ve beklenti kanalları hâlâ yüksek seyrediyorsa, dezenflasyon ile mücadelenin kalitesi sınırlı kalır. Bu nedenle Türkiye’nin performansını Gana gibi, enflasyonu kısa sürede tek haneye düşürmek değil ama belirgin bir biçimde aşağıya çekebilen ve bunu beklenti kırılımıyla destekleyen ülkeler üzerinden okumak daha isabetli olur. Bu çerçevede Türkiye hâlâ  ‘’işin başı’’ ile ‘’başarı’’ arasında bir yerde duruyor.

     Türkiye – Gana – Arjantin için 2023-2026 arası dezenflasyon politikası nasıldı?

   En çarpıcı fark; Gana ve Arjantin fiyat artışını çok daha hızlı bir şekilde aşağıya çekebildi. Türkiye ise 2025 sonu itibariyle ve Haziran 2026’da enflasyon yüzde 32.11’lerde.

Türkiye/ 2024 Mayıs’ında enflasyon yüzde 75’ti. 2025 sonunda yüzde 30.89’a düştü. 2026 Haziranında tekrar yükselerek yüzde 32.11’e yükseldi./ Dezenflasyon var ama yavaş ve kırılgan.

Gana/ 2024 sonunda enflasyon yüzde 25.8.2025 Aralık ayında yüzde 5.4’e düştü./ 2026 Mart’ında yüzde 3.2 oldu; Mayıs’ta 3.7’ye yükseldi./ Çok hızlı ve güçlü bir dezenflasyon.

Arjantin/ 2024 sonu enflasyon üç haneli rakamlarda idi. 2025 yılı sonunda yüzde 31.5’ indi. 2026 Mart’ında enflasyon yüzde 3.41’e geriledi./ Enflasyon sert bir şekilde düştü, ancak kur oynaklığı kaynaklı yükselme olasılığı olabilir.

     Türkiye’nin dezenflasyonist yolculuğu ‘’yüksek enflasyon çıkışı’’ süreci açısından Arjantin’e daha çok benziyor; çünkü her iki ülkede de fiyatlama davranışı, kur geçişkenliği ve güven sorunu da dezenflasyonu yavaşlatıyor. Gana ise daha çok mali disiplin ve çıpa etkisi ile fiyat artışını hızla aşağıya çeken ülke konumunda; Gana örneği Türkiye ile benzeşme açısından hedef değil, politika kombinasyonu açısından öğretici bir süreç.

     Kıyaslamada en iyi çerçeve nedir?

     Türkiye’yi tek bir ülke ile değil, üç ayrı dezenflasyon mücadelesi ekseninde ele almak daha doğru olur; İlk eksen; kur şoku ve finansman baskısı olan ülkeler; burada Arjantin öne çıkıyor. İkinci eksen; IMF programı ve hızlı dezenflasyon olan ülkelere örnek Gana’nın politikaları önemli. Üçüncü eksen; başlangıç olarak yüksek enflasyonlu ekonomide kalıcı düşüşe geçiş; burada Türkiye’nin performansı, hedefe yaklaşıp yaklaşamadığını anlamak için daha anlamlıdır.

     Bu süreçte Türkiye başarılı oldu hükmü verilebilir mi?

     Türkiye için ‘’başarı var’’ demek için enflasyonun yalnızca düşmesi yetmez! Düşüşün hızlanması, beklentilerin kırılması ve yılsonu oranın çok daha aşağıya inmesi gerekir. Mevcut tablo, dezenflasyonun başladığını ama henüz ikna edici bir başarıya dönüşmediğini gösteriyor.

     Türkiye’nin dezenflasyon hedefinde zorluklar var mı? Var ise temel ekonomik nedenler nelerdir?

. Geç ve kademeli sıkılaşma: Enflasyon çok yüksek bir seviyede iken para politikası yeterince erken ve güçlü sıkılaştırılmadığı için beklentiler yeterince ve hızlıca kırılmadı; bu durum dezenflasyon sürecinin başlangıç hızını düşürdü.

. Kur geçişkenliği ve dışa bağımlılık: Türkiye’nin dış borca ve ithalata bağımlılık yapısı ve kur oynaklığından ötürü fiyatlara hızla taşıyor ve yükseltiyor. Döviz cinsi borçluluk ve dış finansman ihtiyacı, enflasyon üzerinde sürekli baskı oluşturuyor.

. Maliye politikasının sınırlı desteği: Para politikası sıkılaşırken kamu harcamalarının para politikalarının ve bütçe tarafındaki ayarlamaların aynı ölçüde destekleyici olmaması dezenflasyonu zorlaştırdı. Tek başına faiz artışı fiyat davranışını tam kırmaya yetersiz kılıyor.

. Ücret-fiyat - beklenti kanalı: Yüksek enflasyon ortamında ücret ayarlamaları, kira artışları ve firmaların ileriye dönük fiyatlama davranışları enflasyonu kendi içinde besliyor. Beklenti kalıcı bir biçimde düzelmediği için düşüş yavaş seyrediyor.

. Gıda ve tarım kaynaklı şoklar: Tarımda verimlilik sorunları, kuraklık ve gıda piyasasındaki kronik aksaklıklar, manşet enflasyonu aşağı çekmeyi zorlaştırıyor. Gıda fiyatları enflasyon sepeti içinde hala güçlü bir yukarı itici (enflasyon yükseltici) bir unsur olmaya devam ediyor.

. Kurumsal ve yapısal zayıflıklar: Kurumların öngörülebilirliği, politika koordinasyonu ve reform kapasitesi zayıf kaldığında dezenflasyonun maliyeti yükseliyor. Bu da programın güvenilirliğini ve kalıcılığını azaltıyor.

     Özetle ve sonuç itibariyle; sorun sadece ‘’faiz yeterince yüksek mi?’’ sorusu değil; kur, dış finansman, mali disiplin, ücret - fiyat dinamiği ve yapısal üretim sorunları birlikte gelişiyor. Bu nedenle Türkiye’de dezenflasyon var, ama hedefe göre yavaş ve kırılgan ilerliyor.