Yazar Ali ÇOLAK

Dezenflasyon süreci devam ederken; spekülatif ekonomik yapı, gerek siyasi algı (iç siyasi çekişmeler) ve gerekse Orta Doğu’daki savaş nedeniyle oluşan küresel risk algısı sonucu sermayenin kaçışı ile birlikte rezerv azalışlarına sebep olmakta; bu durum da yatırımcının önceliklerini ertelemesine neden olmaktadır.

     Dezenflasyon sürecinde spekülatif ekonomik yapının tanımı ne idi?

     Sıcak para destekli ve finansal spekülasyona yaslanan üretici ve tasarruf yönlü dengeleri kuramamış dezenflasyon modelli olarak görünüm kazanmış bir ekonomik yapı.

     27 Şubat’ta (2026) başlayan ve halen devam eden enerji kaynaklarını doğrudan üretimini ve dağıtımını etkileyen Orta Doğu’daki savaş dezenflasyon modelli kırılgan ekonomiyi nasıl etkilemektedir?

     Bu savaş bölgesel istikrarsızlık yaratarak enerji fiyatlarının yükselmesine, bu durumda ekonomik yapının özelliğinden kaynaklı güvensizlik algısı yaratması sureti ile 15 milyar doları bulan sıcak paranın çıkışına; kur ataklarını önlemek için ise TCMB yaklaşık 25-30 milyar dolar döviz satışı yapmak zorunda kalmasına neden olmuştur.

     Ekonomistlere ve analistlere göre Türkiye’den ciddi anlamda sıcak para, portföy sermaye çıkışı yaşanmıştır. Rezerv kaybı ve kur baskısı oluşmuştur. (Demiralp, 2026)

     Anımsayacaksınız; İmamoğlu’nun tutuklanması ve muhalefete yönelik siyasi baskıların da gündem de tutulması ile oluşan siyasi risk algısı neticesinde de sıcak para sermaye çıkışları yaşanmış ve kur ataklarını önlemek için TCMB döviz satışlarında bulunmuştu.

     Dezenflasyon programının uygulamaya başlamasından bu yana ve son bir yıl içinde sürekli döviz kaybı yaşayan bir ekonomik yapı ile karşı karşıyayız.

     Rezervlerin bir ekonominin istikrarı için ne anlam ifade etmektedir?

     Rezervler bir ekonominin dış şoklara (kur dalgalanmaları, kur atakları ve sermaye çıkışları) karşı bir tampon görevi görerek makroekonomik istikrarı sağlamaktır. Rezervlerin azaldığı pozisyonda böyle bir istikrar var mıdır? Rezervlerin temel işlevi nedir?

     Yüksek rezervler döviz istikrarını korurken bir yandan TCMB ‘nın piyasa müdahalelerini güçlendirir; bu sayede enflasyon baskısını azaltır ve yatırımcı güvenini artırır. Düşük rezervler ise likidite krizlerini tetikleyerek spekülatif ataklara zemin hazırlar; borç ödeme kapasitesini zayıflatır.

     Türkiye’de kredi kuruluşlarının risk algısını belirleyen not verişleri neden önemlidir?

     Türkiye, Fitch, S&P ve Moody’s gibi kredi kuruluşları tarafından 26.01.2026 tarihinde kredi notunu ‘’ BB-‘’ spekülatif ama pozitif görünüme çevirdi. Bu ne anlama geliyordu? Ekonomi yatırım yapılabilir alt sınırı olan (BBB-‘’)in yaklaşık üç not altı bir seviyede bulunduğu anlamına geliyordu.

    2026’nın Şubat ayında Orta Doğu’daki savaşa ilişkin küresel risk algısı, TCMB’nın döviz satışları ile rezervlerin azalmasına; kredi kuruluşlarının da bu sürece dayanarak rezervlerdeki düşüşün ve jeopolitik risklerin artmasını temel gerekçe olarak gösterilerek kredi notunu ‘’BB-‘’ seviyesinde tuttu. Pozitiflikten durağanlığa çevirmesi ise, kredi notunda kısa zamanda bir değişimin beklenmeyeceğine işaret ediyordu.

     Net rezervler neden bu kadar önemli?

     Net rezervler TCMB’nın kendi elinde döviz ve dövize dayalı araçları gösteren bir ‘’gerçek döviz yastığıdır’’. Kısa vadede büyük ödemeleri (yaklaşık 1-2 yıl dış borç ve cari açık) karşılayabiliyorsa, üye ülkelerden kredi alma koşulları açısından değer görülme anlamında olasılığın yüksek bulunduğu ortaya çıkacaktır. Ayrıca rezerv artışı risk primini (CDS) düşürür; uzun vadeli borçlanma maliyetini hafifletir ve kredi notu veren kuruluşların oyuncuları açısından ekonomi politikalarının dengeli ve dış finansman riski azalan bir yapı olarak da algılanır.

     Rezervlerde spekülatif notun yine spekülatif ekonomik yapı ile ilişkisi nedir?

     Spekülatif not, düşük rezervlerin (kısa vadeli borçlar ödemede yetersiz kalması) kur oynaklığını artırarak spekülatif atak riskini yükselttiğini gösterir; bu durumda rezervlerin tampon özelliği zayıflar; düşük rezervler borç ödeme kapasitesini zayıflatır; kredi kuruluşları bu nedenle kredi notunu spekülatif seviyede tutar ancak bu durumda borçlanma maliyetlerini de artırır. Türkiye gibi ülkelerde sermaye kaçışını tetikleyerek ekonomik kırılganlığı pekiştirir; enflasyon baskısı ve kur oynaklığı yaratarak. Bu durum sıcak para yatırımcıları için yüksek getiri vaat eden ama, içinde temerrüt riski barındıran bir ekonomik yapı profilini de yansıtır aynı zamanda.

     Oluşan ekonomik yapı profili:

     Bu notlar Türkiye ekonomisini yüksek riskli ve spekülatif olarak tanımlar; kısa vadeli sermaye akımlarına bağımlı, reel sektörde rekabet gücünü kaybeden ve spekülatif reel ekonomi ikiliği içeren bir yapının hakim olduğu görülür. Enflasyonun yüksek seyrettiği (2026’nın Mayıs ayında yüzde 32.1) ve dış finasmana duyarlı bir ekonomi ortaya çıkarır. Yatırım yapılabilir (BBB-) seviyeye yükselmesi için mali disiplin ve istikrar şarttır.

     Rezerv kayıplarının enflasyonun yüzde 30’larda dolaşmasına etkisi var mı? Varsa nedir?

     Rezervlerin yüksek enflasyon ile dolaylı ilişkisi vardır; düşük rezervler kur baskısını artırarak ithalat maliyetlerini yükseltir ve bu durumda enflasyonu tetikler. Dolaylı etki mekanizması nasıl çalışır?  Düşük rezervler döviz talebini karşılayamaz ise TL değer kaybeder; 1994 ve güncel krizde yaşananlar gibi! TL’nin değer kaybetmesi ithal girdi fiyatlarını (enerji, gıda) şişirerek maliyet enflasyonuna yol açar. Literatürde rezerv biriktirme bazen para arzını artırarak enflasyona da sebep olabilir; ancak gelişen ekonomilerde düşük rezervler daha çok kur geçişkenliği ile yüzde 30’larda olan enflasyona katkıda bulunur. Enflasyonun yüzde 30’larda seyretmesinin nedenlerden birisi olarak, düşük rezerv tamponu eksikliğinden kaynaklı spekülatif baskılar gösterilebilir.

     Rezervlerin durumu belli; kredi kuruluşlarına göre ekonomi spekülatif seviyede ise yatırımcıya bu açıdan nasıl güvence verilecek?

     Spekülatif kredi notu altında yatırımcı güveni, rezervleri güçlendirebilme, mali disiplin ve yapısal reformları yaparak sağlanabilir. Temel stratejiler ne olmalıdır?

. Rezervleri artırmak: Güçlü rezervler kur oynaklığını önler; TCMB’nın kredibilitesini yükseltir ve spekülatif ataklara karşı tampon oluşturabilir; 190 milyar dolar üstü rezerv, TL istikrarını destekler ayrıca.

. Sıkı para ve maliye politikası: Enflasyonu düşürerek (hedef yüzde 9) faizler kontrol altına alınır; CDS primini düşürerek kredi notunun yükselişini destekler.

. Yapısal reformlar: Bankacılık reformu, AB Entegrasyonu ve yabancı yatırım teşvikleri riskleri düşürür, doğrudan yatırımları da çeker.

     Sonuç itibariyle bu adımlar spekülatif notu ‘’BB-‘’ yatırım yapılabilir seviyeye ‘’BBB-‘’ taşır; rezerv kalitesi ve risk primi düşüşü yatırımcı algısını olumlu değiştirir.

     Türkiye’nin 2026 yılı için uyguladığı program sizce bu yönde ilerliyor mu?